Od infekcji do raka. Choroby, które najczęściej dotykają układ moczowy

Na wstępie warto zaznaczyć, że urologia to dość obszerna dziedzina, która obejmuje leczeniem zarówno kobiet, jak i mężczyzn. - U mężczyzn zajmujemy się schorzeniami układu moczowego i płciowego, natomiast u kobiet - ze względu na kompetencje ginekologii - skupiamy się głównie na układzie moczowym - wyjaśnia w rozmowie z WP abcZdrowie dr hab. n. med. Krzysztof Balawender prof. UR, urolog i kierownik Kliniki Urologii i Urologii Onkologicznej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Rzeszowie.

Lekarz podkreśla, że "chlebem powszednim" urologii jest leczenie kamicy moczowej: - Złogi mogą być zlokalizowane w nerce, moczowodach lub pęcherzu moczowym. Najczęściej zajmujemy się kamicą nerkową i moczowodową, która występuje u obu płci i dotyczy dużej grupy pacjentów.

Kamica polega na tworzeniu się złogów (tzw. kamieni) w nerkach lub drogach moczowych. Może przebiegać bezobjawowo, jednak często objawia się silnym bólem, zwłaszcza podczas przemieszczania się kamienia. - Wśród objawów można wymienić ostry ból w okolicy lędźwiowej. Często towarzyszą mu bóle brzucha oraz wymioty. Mogą również pojawić się powikłania infekcyjne, takie jak gorączka i objawy septyczne - wylicza urolog.

- Sztandarowym objawem jest jednak kolka nerkowa, czyli silny ból wynikający z zablokowania odpływu moczu z górnych dróg moczowych przez kamień. Wiele zależy od jego lokalizacji - dodaje dr Balawender, podkreślając, że kamica może także przebiegać całkowicie bezobjawowo.

Do czynników ryzyka należy odwodnienie, niewłaściwa dieta oraz predyspozycje genetyczne. Leczenie zależy od wielkości i lokalizacji złogów - od farmakoterapii po zabiegi chirurgiczne. - W Klinice dysponujemy szerokim wachlarzem metod terapeutycznych, w tym technikami małoinwazyjnymi, które pozwalają na skuteczne kruszenie kamieni. Sposób leczenia zawsze dobieramy indywidualnie do pacjenta - wyjaśnia lekarz.

Zajmując się tematami urologicznymi, nie sposób nie skupić się na zdrowiu panów. - U mężczyzn częstym schorzeniem jest zapalenie prostaty, które może objawiać się bólem i dyskomfortem miednicy. Może mieć charakter ostry lub przewlekły, co wpływa zarówno na nasilenie objawów, jak i sposób leczenia - zaznacza urolog. W wielu przypadkach konieczna jest długotrwała antybiotykoterapia oraz leczenie zachowawcze, które ma na celu złagodzenie dolegliwości i zapobieganie nawrotom.

- Kolejnym schorzeniem prostaty jest łagodny rozrost gruczołu krokowego. U większości mężczyzn prostata stopniowo powiększa się wraz z wiekiem, co może prowadzić do trudności w oddawaniu moczu, częstomoczu, uczucia niepełnego opróżnienia pęcherza czy wykapywania moczu po mikcji - wymienia objawy rozrostu prostaty dr Balawender. Jak wyjaśnia, dolegliwości najczęściej pojawiają się w piątej lub szóstej dekadzie życia.

Z wiekiem wzrasta również ryzyko poważniejszych schorzeń, w tym raka prostaty. - We wczesnym stadium nowotwór może nie dawać żadnych objawów. Obecnie rak prostaty uznawany jest za chorobę o często przewlekłym przebiegu, rozwijającą się przez wiele lat. W naszej praktyce skupiamy się na leczeniu radykalnym, przede wszystkim na radykalnym usunięciu gruczołu krokowego przy wsparciu systemu robotycznego - podkreśla ekspert

Nowotwory mogą rozwijać się w różnych innych częściach układu moczowego - w nerkach, moczowodach, pęcherzu moczowym, a nawet cewce moczowej. - Kolejnym istotnym schorzeniem w uroonkologii są nowotwory nerek. Ich obraz kliniczny jest bardzo zróżnicowany - od niewielkich, kilkucentymetrowych zmian po zaawansowane guzy osiągające kilkanaście centymetrów - wyjaśnia dr Balawender. Co istotne, małe guzy zazwyczaj nie powodują żadnych objawów i są wykrywane przypadkowo, najczęściej podczas badań obrazowych wykonywanych profilaktycznie. - Obecnie obserwujemy bardzo niepokojący trend zapadalności na nowotwory nerek wśród pacjentów w młodym wieku to jest już w czwartej dekadzie życia.

Objawy, takie jak ból czy krwiomocz, pojawiają się dopiero w późniejszych stadiach choroby, dlatego tak istotną rolę odgrywa regularna diagnostyka i badania przesiewowe. - Często są to pacjenci pozostający pod opieką lekarzy z innych powodów, u których w trakcie badań kontrolnych wykrywana jest zmiana nowotworowa. W większości miejscowo zaawansowanych guzów nerek można powiedzieć, że objawy najczęściej nie występują - dodaje urolog.

Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku nowotworów pęcherza moczowego. Tutaj najważniejszym i najbardziej charakterystycznym objawem jest krwiomocz, czyli obecność krwi w moczu. Jest to sygnał alarmowy, który zawsze wymaga pilnej diagnostyki, ponieważ może świadczyć o rozwijającym się procesie nowotworowym. - Niezależnie od lokalizacji, podstawą leczenia jest postępowanie zabiegowe ukierunkowane na radykalne usunięcie zmiany nowotworowej, o ile pozwala na to stopień zaawansowania choroby. W Klinice Urologii USK najczęściej proponujemy pacjentom procedury nerkooszczedzające metodą laparoskopową lub robotyczną. Dalsze leczenie zależy od wyniku badania histopatologicznego oraz decyzji zespołu onkologicznego, który ocenia konieczność kolejnych etapów terapii – w celu wyleczenia lub wydłużenia życia pacjenta - podsumowuje lekarz.

Nowotwory układu moczowo-płciowego nie należą do najczęstszych, ale stanowią istotny problem, szczególnie w przypadku raka prostaty, który jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn. Coraz większy niepokój budzi jednak fakt, że choroby te zaczynają dotyczyć coraz młodszych pacjentów, często już w czwartej czy piątej dekadzie życia, i nierzadko są rozpoznawane w zaawansowanym stadium.

- Nawet proste badania, takie jak USG jamy brzusznej, mogą wykryć niepokojące zmiany, zanim pojawią się objawy. Z kolei oznaczenie PSA to niedrogie badanie krwi, które może być ważnym sygnałem ostrzegawczym. Mężczyźni po 45. roku życia powinni regularnie wykonywać podstawowe badania profilaktyczne, nawet jeśli nie odczuwają żadnych dolegliwości. Im wcześniej wykryjemy zmianę, tym większa szansa na skuteczne leczenie i całkowite wyleczenie - apeluje dr Balawender.

Infekcje dróg moczowych należą do najczęstszych schorzeń, zwłaszcza u kobiet. Objawiają się pieczeniem podczas oddawania moczu, częstomoczem oraz bólem w podbrzuszu. Najczęściej wywołują je bakterie, które dostają się do układu moczowego. - W wielu przypadkach wystarczające jest leczenie ambulatoryjne, oparte głównie na odpowiednio dobranej antybiotykoterapii. Zdarzają się jednak sytuacje bardziej zaawansowane, wymagające hospitalizacji - zwłaszcza gdy infekcja ma ciężki przebieg, towarzyszy jej wysoka gorączka lub istnieje ryzyko powikłań - wyjaśnia lekarz.

Mówiąc o profilaktyce układu moczowego, podstawą jest odpowiednie nawodnienie. Ma to duże znaczenie, ponieważ regularne "przepłukiwanie" dróg moczowych zmniejsza ryzyko infekcji, a także ogranicza ryzyko powstawania i nawrotów kamicy nerkowej. - Nie mamy wpływu na genetykę ani budowę układu kielichowo-miedniczkowego, ale możemy zadbać o odpowiednie nawodnienie i regularną profilaktykę. W miesiącach letnich powinniśmy spożywać więcej płynów - to właśnie wtedy obserwujemy wzrost liczby infekcji i przypadków kamicy nerkowej - radzi urolog.

Z kolei jednym z najważniejszych czynników, na który mamy realny wpływ, by zapobiegać rozwojowi chorób nowotworowych, jest palenie papierosów. - Wciąż wiele osób kojarzy palenie papierosów głównie z rakiem płuca, znacznie rzadziej z nowotworami układu moczowego. Tymczasem jest to bardzo silny czynnik rakotwórczy także w przypadku raka pęcherza moczowego i nerek. W praktyce klinicznej większość pacjentów z nowotworami urotelialnymi to osoby palące obecnie lub w przeszłości, często przez wiele lat - ostrzega dr Balawender.